Home

Neolitycznych monumentów nie budowano z kamieni, lecz rzeźbiono bezpośrednio w litej skale. Rzeźbienie monumentów neolitycznych, odbywało się poprzez usuwanie materiału kamiennego, aż do uzyskania pożądanego kształtu. Rzucające się w oczy podobieństwa wyrzeźbień wielu monumentów kamiennych, widoczne na całym świecie, jednoznacznie wskazują na podobny czas, w którym musiały zostać wykonane. Wszystkie rzeźby skalne, wymienione na stronie, zostały wykonane ok. 2600–2400 p.n.e.

Piramidy są rzeźbami skalnymi

Spis treści:  I Epoka miękkich skał – księżycowa epoka  I Piramidy w Egipcie  I Dlaczego rzeźbiono mozaikę imitującą bloki skalne?  I Piramidy zostawały miejscami rozbijane w proch  I Mit okładziny–licówki na ścianach piramid  I Komora Króla – fakty i mity  I Jeszcze o rzeźbieniu piramid  I Kamieniołomy, których nie ma

Epoka miękkich skał – księżycowa epoka

Ten niezwykły, trwający ok. 1000 lat okres, kiedy Księżyc znajdował się blisko Ziemi, nazwany został w niniejszej pracy epoką miękkich skał. W epoce tej, wszelki materiał skalny na powierzchni Ziemi był bardziej miękki i podatny na obróbkę, aniżeli obecnie, ponieważ Księżyc znajdował się wówczas znacznie bliżej Ziemi. Piramidy są rzeźbami wykonanymi w naturalnych, monolitycznych skałach. Prawdopodobnie wszystkie piramidy w starożytnym świecie – piramidy w Egipcie, Sudanie, Ameryce i Azji – powstawały przez rzeźbienie pojedynczej góry lub wzniesienia skalnego. Rzeźbienie piramid odbywało się poprzez usuwanie materiału kamiennego, aż do uzyskania pożądanego kształtu. Etapy rzeźbienia piramid, jak również wszystkich innych monumentów neolitycznych, możemy podzielić na dwa okresy. Pierwszy etap to okres rzeźb normalnych, gładzonych, kiedy Księżyc znajdował się już blisko orbity geostacjonarnej. Okres ten zaczął się ok. 2600 lat p.n.e., a skończył się ok. 2500 lat p.n.e. Okres drugi, to okres zniszczeń – od ok. 2500 do ok. 2400 lat p.n.e. Księżyc znajdował się już na orbicie geostacjonarnej. W okresie tym, niezwykle efektywne, normalne rzeźbienie skał, nie było już możliwe, ponieważ skały stały się wówczas zbyt miękkie i kruche. W okresie zniszczeń piramidy zostały bardziej lub mniej oszpecone przerzeźbieniami imitującymi bloki skalne, głazy lub kamienie.

Piramidy w Egipcie

Wszystkie piramidy w starożytnym Egipcie zostały wyrzeźbione w monolitycznych skałach.

1. 2. 3. 4. 5.

1. Giza, Egipt. 2007 r. Piramidy (Cheopsa, Chefrena i Mykerinosa), zostały wyrzeźbione w skalnych górach, w ostańcach wapiennych. Creative Commons Autor: Norm Walsh   2. Piramida Czarna w Dahszur, Egipt. Skała wapienna. Wysokość: 75 m, dł. podstawy: 105 m. Autor: Jon Bodsworth   I Dahszur, Egipt. Piramidy (od lewej) Łamana, Czerwona i Czarna, zostały wyrzeźbione w skalnych górach, w ostańcach wapiennych. Po prawej stronie – dolina Nilu. Wapienny ostaniec po prawej stronie (Piramida Czarna), nie nadawał się widocznie do wyrzeźbienia na kształt piramidy. Oszpecono go w okresie zniszczeń (jak wszystkie inne piramidy w Egipcie), rzeźbą imitującą kamienie, i na tym obróbka ostańca skończyła się. Prawdopodobnie wszystkie piramidy w Egipcie zostały wyrzeźbione w ostańcach wapiennych.  3. Czarna Pustynia, Egipt. 2005 r. Skały bazaltowe. Około 400 km na płd. zachód od Gizy. Wydaje się, że dwie pierwsze góry były rzeźbione ręką człowieka. W podobnych, o stożkowym kształcie górach, mogły być wyrzeźbione piramidy w Gizie. Creative Commons Autor: Parahamsa   4. 5. Mingun, Birma (Związek Myanmar). 2006 r. Monument wyrzeźbiony w monolitycznej skale, w III tysiącl. p.n.e. Źródła podają, że pagoda została zbudowana w XVIII w., i że jest największym budynkiem na świecie zbudowanym z cegieł. Creative Commons Autor: pyjama   5. Autor: peterb

Piramida Cheopsa, Giza, Egipt. W przypadku piramid w Gizie, Sakkarze, Dahszur i innych, mamy do czynienia z zaplanowanymi, gigantycznymi rzeźbami, których docelowy wizerunek mogła sugerować sama konkretna góra, naturalnie uformowana w kształcie piramidy. Około 5000 lat temu, tam gdzie znajdują się obecnie piramidy w Gizie, wznosiły się właśnie trzy takie góry, będące wapiennymi ostańcami. Dwie najwyższe mogły mieć ok. 160 metrów wysokości. Prawdopodobnie już sam naturalny kształt pewnych gór wapiennych w Gizie, Sakkarze, Abusir, Dahszur i Medum, sugerował niejako – jaki monument należałoby wyskrobać i wyrzeźbić w monolitycznej skale. A więc od topografii danego, konkretnego terenu, pomysłowości i liczby ówczesnych ludzi w konkretnym miejscu, w znacznej mierze zależało, co i jak będzie wyrzeźbione. Twardość kamienia nigdzie nie stanowiła przeszkody – równie efektywnie skrobano bardzo twardą skałę pochodzenia wulkanicznego jak granit, bazalt i andezyt, i bardziej miękką skałę wapienną. Można odnieść wrażenie, że wymienione skały były niemal równie miękkie i dawały się równie łatwo rzeźbić.

Rzeźbienie piramid, i wielu innych monumentów neolitycznych na świecie, nie było zbyt pracochłonne. Przynajmniej o wiele mniej pracochłonne niż budowanie piramidy z osobnych, 2,5–tonowych bloków skalnych. O wele łatwiej można było wyrzeźbić piramidę z naturalnego wzniesienia skalnego, które już miało kształt zbliżony do piramidy, niż zbudować monument z wyskrobanych pojedynczo głazów w odległych o 17 km kamieniołomach, które trzeba było przytransportować na miejsce i umieścić w strukturze piramidy. Każdy blok (sześcian) musiał zostać pozyskany w kamieniołomach i oskrobany z sześciu stron. Bloki skalne w Piramidzie Cheopsa ważą średnio od 1,5 do 2,5 tony każdy, i jest ich w sumie ok. 2,3 miliona – jak się obecnie przypuszcza. A więc wyprodukowanie ok. 2,3 mln stosunkowo dużych bloków, i ułożenie z nich piramidy, musiało być o wiele bardziej pracochłonne i skomplikowane, niż w przypadku wyrzeźbienia piramidy w naturalnej górze, przypominającej piramidę, gdzie wystarczyło zniwelować tylko cztery ściany góry pod równym kątem – przy czym potężny trzon piramidy pozostawał nietknięty żadną pracą. Jeśli można było wyskrobać ok. 2,3 mln bloków skalnych w kamieniołomach skały wapiennej i wznieść z nich Piramidę Cheopsa, jak się na ogół przyjmuje, to nieporównanie łatwiej, i mniejszym nakładem pracy, można było wyrzeźbić piramidę bezpośrednio w wapiennej górze. Na wyrzeźbienie (a nie zbudowanie) piramidy Cheopsa w Gizie może wskazywać jeszcze jedna rzecz. Przecież nikt przy zdrowych zmysłach nie wyskrobywałby 2,5–tonowych bloków skalnych w kamieniołomach w Tura, znajdujących się po prawej stronie Nilu, i transportował bloki (ok. 17 km) na miejsce, aby wznosić z nich gigantyczną piramidę – choć tak się obecnie przyjmuje. Przecież można było wyskrobywać np. 10 razy mniejsze bloki skalne, których waga wynosiłaby 250 kg. Wydaje się, że budowanie piramid w Gizie jest piramidalnym mitem.

Taka jest reguła dotycząca być może wszyskich monumentów kamiennych wyrzeźbionych w epoce miękkich skał: – zamiast budowli z bloków skalnych, głazów lub kamieni – są tylko mozaiki je imitujące. Powierzchnia Piramidy Cheopsa również została przerzeźbiona w imitacje bloków i kamieni.

 1.   2.   3.   4.  5.

1. Piramida Cheopsa. Bloków skalnych nie ma. Zamiast bloków skalnych, znajdują się jedynie wyrzeźbienia imitujące głazy i kamienie. W wielu miejscach piramidy widoczne są płytko zamarkowane obrysy rzekomych bloków lub głazów, które jedynie ujawniają wyrytą (kamiennym, miedzianym lub brązowym celtem), mozaikę imitującą bloki i głazy. Wyraźnie również widać, że piramida nie „stoi na zniwelowanym podłożu skalnym”, lecz stanowi jego integralną część.  2. Piramida Cheopsa. 2008 r. Bloków skalnych nie ma. Zarysy mozajek imitujących bloki ciągle pogłębiano w okresie zniszczeń. I stąd właśnie bierze się silne złudzenie istnienia bloków. Podobne praktyki widoczne są na całym świecie. Autor: Donafile   3. Wielka Galeria wewnątrz Piramidy Cheopsa. 2009 r. Bloków skalnych nie ma. Galeria została wyrzeźbiona w litej skale, podobnie jak cała piramida. Długość Wielkiej Galerii wynosi 46,63 m, a wysokość 8,53 m. Creative Commons Autor: a rancid amoeba   4. Wnętrze Piramidy Czerwonej. 2002 r. Bloków skalnych, z których rzekomo zbudowano piramidę – nie widać. Creative Commons Autor: Travelling Pooh   5. Piramida Chefrena, Giza, Egipt. 2005 r. W tle Piramida Mykerinosa. Rzeźby w monolitycznych skałach. Wysoką, ok. 10–metrową, ścianę skalną rzeźbiono z podobną łatwością jak glinę. Nie przez budowanie, lecz poprzez permanentne niwelowanie skalnego terenu wokół piramid uzyskiwano w rezultacie ich większe rozmiary. Nie są to kamieniołomy, z których pozyskiwano rzekome bloki skalne na budowę piramidy, lecz niwelacja terenu skalnego przerwana ok. 2500 lat p.n.e. Wysokość piramidy zależała często od tego, do jakiego poziomu sięgnęła niwelacja terenu skalnego wokół monumentu. Na zdjęciach: Dziesięciometrowej wysokości ściana wyskrobana w litej skale obok piramidy Chefrena. Wydaje się, że niwelowanie terenu skalnego było jedną z łatwiejszych metod obróbki skały – po prostu szorowano dużym, kilku–tonowym, granitowym, lub innym głazem, powierzchnię niwelowanego terenu. Podobnie jak Sfinksa, Piramidę Chefrena podwyższano poprzez permanentną niwelację terenu skalnego wokół monumentu. Gdyby teren skalny wokół piramidy zniwelowano jeszcze o 5 m w dół, to piramida byłaby o 5 m wyższa, a bok kwadratu jej podstawy byłby odpowiednio dłuższy. Niwelacja terenu skalnego w okresie ok. 2600–2500 lat p.n.e., była względnie najłatwiejszym i najczęstszym motywem rzeźbiarskim na całym świecie. Wielkie (ok. 3 tony) sześcienne głazy pozostawiono na gigantycznych tarasach skalnych  w Pisac w Peru, na terenie Świątyni Słońca w Cuzco w Peru i wielu innych miejscach. Creative Commons Autor: Marc Lacoste  

1.   2.  3.  4. 

1. Piramida Cheopsa, Giza Egipt. 2009 r. Pierwotnie cała piramida była wyrzeźbiona na gładko. Następnie – w początkowym okresie zniszczeń – zostawała mozaikowana w imitację bloków skalnych (na zdjęciu dwa fragmenty). Creative Commons Autor: future15pic   2. Piramida Cheopsa mogła być wyrzeźbiona pierwotnie na gładko, podobnie jak szczyt Piramidy Chefrena. W późniejszym okresie zniszczeń, ok. 2500–2400 p.n.e., piramidę przerzeźbiono we wzór imitujący bloki skalne, podobny niejako do „szachownicy” widocznej na zdjęciu. Pod koniec okresu zniszczeń, niemal cała „szachownica” została oszpecona (widocznymi na zdjęciu), przerzeźbieniami imitującymi bloki skalne, głazy i kamienie.  3. Pod Piramidą Cheopsa. Wyrzeźbienia mozajek imitujących bloki skalne. Zamiast rzeczywistych bloków, są tylko obrysy imitujące bloki.  4. Piramida Czerwona w Dahszur, Egipt. 2006 r. Wyrzeźbiona w skalnej górze, w ostańcu wapiennym, ok. 2600–2400 p.n.e. Niemal cała powierzchnia piramidy, wyrzeźbiona pierwotnie na gładko, została zniszczona późniejszymi przerzeźbieniami imitującymi bloki, głazy i kamienie. Tylko u spodu piramidy zachowały się nieliczne fragmenty wyrzeźbień gładzonych. Ogromne, nieusunięte pozostałości skalne, zalegające wokół dolnych fragmentów czterech ścian piramidy świadczą, że nie została ona „zbudowana”, lecz wyrzeźbiona w skalnej górze. Na ścianie północnej, pomiędzy wejściem do piramidy, a jej szczytem, znajduje się duża płaszczyzna litej, gładkiej skały. Płaszczyzna ta jest w kształcie trójkąta, którego podstawa wynosi ok. 50 m, zaś wysokość ok. 25 m. Jeśli Piramida Czerwona byłaby zbudowana z pojedynczych głazów, to tego rodzaju duża płaszczyzna litej skały, nie mogłaby się w jej strukturze pojawić. Otóż dopiero niewymozaikowane fragmenty ścian wielu piramid na świecie ujawniają litą skałę całego monumentu, podczas kiedy wymozaikowane fragmenty łudzą, że piramida została „zbudowana” z kamieni lub skalnych bloków. Wysokość piramidy: ok. 105 m, bok podstawy: ok. 220 m. Creative Commons Autor: dustinpsmith  

 1.     2.     3.    4.

1. Piramida Chefrena, Giza, Egipt. 2008 r. W wielu miejscach piramidy nie ma nawet mozaiki imitującej bloki skalne. Kilkudziesięcio-metrowy fragment drugiego tarasu (widoczny na zdjęciu) pozostał niewymozaikowany, co m.in. uwidacznia, że piramida nie została zbudowana z kamiennych głazów układanych jeden na drugim, lecz jest rzeźbą wykonaną w monolitycznej skale. Zdjęcie przeczy również, że piramida została zbudowana z ok. 2,5 tonowych bloków skalnych. 1 m³ skały wapiennej to ok. 2,6 tony. Creative Commons Autor: u07ch.   2. Piramida Chefrena. 2006 r. Bloków skalnych nie ma. Creative Commons Autor: Daveness_98   3. Piramida Chefrena. 2006 r. Bloków skalnych nie ma. Jak niemal każdy monument na świecie, została w okresie zniszczeń oszpecona mozaiką imitującą bloki, głazy lub kamienie. Creative Commons Autor: future15pic   4. Piramida Chefrena, Giza, Egipt. 2009 r. Gołym okiem widać, że piramida nie została „zbudowana” z bloków skalnych. Fragment piramidy oszpecony w okresie zniszczeń. W schyłkowym okresie zniszczeń odłupywano fragmenty kamienia od monolitu piramidy i rozbijano na mniejsze części. Creative Commons Autor: donaldsbell

1. 2. 3. 4. 5.

1. Piramida Chefrena po prawej stronie, po lewej – Piramida Cheopsa. Wysokość piramid, menhirów i wielu innych monumentów neolitycznych zależała często od tego, do jakiego poziomu sięgnęła niwelacja terenu skalnego wokół rzeźbionego monumentu. Creative Commons Autor: future15pic   2. Piramida Schodkowa, Sakkara, Egipt. 2006 r. Obok piramidy widoczne jest pas pogłębionego zniwelowania terenu skalnego. Wysokość piramid i wielu innych monumentów neolitycznych, zależała często od tego, jak głęboko sięgnęła niwelacja terenu skalnego wokół rzeźbionego w litej skale monumentu. Creative Commons Autor: ecreyes   3. Piramida Słońca w Teotihuacan, Meksyk. Podobna niwelacja terenu skalnego (bazaltowego) znajduje się wokół największej piramidy w Ameryce. Żadna piramida na świecie nie ma platformy, podstawy, na której zostałaby „zbudowana”.  4. Piramida Unisa, Sakkara, Egipt. 2005 r. Niwelacja terenu skalnego (skała wapienna), w epoce miękkich skał, odbywała się poprzez szorowanie gruntu kilkutonową bryłą kamienną. Ściany zostały wyrzeźbione w imitację głazów. źródło: public domain Autor: Sebi.   5. Piramida Cheopsa, Egipt. Na pierwszym planie głazy, którymi przypuszczalnie szorowano podłoże skalne, niwelując w ten sposób teren wokół piramidy. Po lewej stronie – nieusunięte pozostałości skalne. Po prawej – teren skalny przeznaczony do dalszej niwelacji. Nie przez budowanie, lecz poprzez permanentne niwelowanie skalnego terenu wokół piramidy uzyskiwano w rezultacie jej większe rozmiary. Wysokość piramid, menhirów i wielu innych monumentów neolitycznych zależała często od tego, do jakiego poziomu sięgnęła niwelacja terenu skalnego wokół monumentu. Gdyby, przykładowo, teren wokół piramidy Cheopsa zniwelowano jeszcze o 5 m w dół, to piramida byłaby o 5 m wyższa, a bok podstawy jej kwadratu byłby odpowiedno dłuższy.  I Giza, Egipt. Pobliże piramidy Cheopsa. Do niwelacji skalnego gruntu używano głazów dochodzących do ok. 3–4 ton. Jeden metr sześcienny kamienia równa się średnio ok. 2,6 tony. I Pobliże piramidy Cheopsa.

1.      2.      3.

1. Piramida Łamana, Dahszur, Egipt. 2006. Monument wyrzeźbiony w górze skalnej, w ostańcu wapiennym, ok. 2600–2500 p.n.e. Monument wyrzeźbiony pierwotnie na gładko, został później, ok. 2500–2400 p.n.e., w okresie zniszczeń, oszpecony rzeźbą imitującą bloki, głazy i kamienie. Creative Commons Autor: dustinpsmith    2. Piramida w Meidum, Egipt. Monument wyrzeźbiony w skalnej górze, w ostańcu wapiennym, ok. 2600–2500 p.n.e. Monument wyrzeźbiony pierwotnie na gładko, został później, ok. 2500–2400 p.n.e., w okresie zniszczeń, oszpecony rzeźbą imitującą bloki i kamienie. źródło: public domain    3. Piramida Chefrena, Egipt. Wyrzeźbiona w górze skalnej, w ostańcu wapiennym, ok. 2600–2500 p.n.e. Monument wyrzeźbiony pierwotnie na gładko, został później, ok. 2500–2400 p.n.e., w okresie zniszczeń, oszpecony rzeźbą imitującą bloki skalne, głazy i kamienie. Mur na pierwszym planie nie jest murem lecz ścianą wyrzeźbioną w monolitycznej skale. W okresie zniszczeń, ok. 2500–2400 p.n.e., ściana została przerzeźbiona mozaiką imitującą kamienie. Systematyczne niszczenie pierwotnej, gładkiej powierzchni Piramidy Chefrena wykonywano przypuszczalnie – za grzechy ludzkości.

 1.     2.     3.    

1. 2. Piramida Mykerinosa, Giza, Egipt. Monument wyrzeźbiony w skalnej górze, w ostańcu wapiennym, ok. 2600–2400 p.n.e. Trzecia pod względem wielkości w Gizie. Widoczne pozostałości rzeźby gładzonej w postaci mozaiki imitującej cyklopowe głazy. Najpierw „z grubsza” rzeźbiono powierzchnię piramidy „mozaiką cyklopową”, a później szlifowano „na gładko”. Następnie, w okresie zniszczeń, cyklopową i gładką powierzchnię monumentu oszpecono mozaiką imitującą bloki skalne. Mozaika cyklopowa została zabarwiona granitowo–podobnym stiukiem, ok. 2400–2200 p.n.e. Wielu badaczy uważa, że cyklopowe bloki zostały wykonane z różowego granitu asuańskiego.  3. Piramida Mykerinosa. Creative Commons Autor: future15pic  

I Piramida Czerwona. Wokół podstawy monumentu zalegają nieusunięte pozostałości litej skały, świadczące że piramida nie została wyrzeźbiona całkowicie.

Pod koniec okresu zniszczeń, ok. 2400 lat p.n.e., skały wapienne stały się ekstremalnie miękkie i kruche. Obróbka skał stawała się niemożliwa, ponieważ skała zaczynała się niejako „piec”, topić, kruszyć lub rozsypywać podczas kontaktu z celtem – rylcem kamiennym, miedzianym lub brązowym, trzymanym w dłoni człowieka. Fragmenty monumentów wapiennych zostawały wówczas celowo rozbijane w proch. Fragmenty skały odłupywano także od monumentu i rozbijano na mniejsze kawałki. Działalność ta dotyczny wielu monumentów rozsianych po całym świecie, a także dróg i schodów, które niszczone były w podobny sposób. W schyłkowym okresie zniszczeń działo się podczas obróbki skał coś szczególnie niezwykłego. W kulminacyjnym punkcie przesilenia grawitacyjnego, skały nie można już było rzeźbić normalnie, ponieważ obrabiana skała ulegała skrzemienieniu, stopieniu lub niejako spieczeniu. I wtedy Księżyc zaczął powoli odlatywać z orbity geostacjonarnej. Spieczone, stopione lub skrzemieniałe skały granitowe, piaskowe, wapienne, bazaltowe, dolerytowe, stanowią być może ostatni akcent wyrzeźbień okresu zniszczeń.

Więcej o schyłkowym okresie zniszczeń.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 

1. Na pierwszym planie fragment Piramidy Chefrena. Giza, Egipt. W tle Piramida Cheopsa. W schyłkowym okresie zniszczeń, ok. 2400 p.n.e., powierzchnię piramid rozbijano dosłownie w proch. Creative Commons Autor: Wayan Vota   2. Piramida Cheopsa, Giza, Egipt. Powierzchnia niemal całej piramidy została „rozbita w proch”. Nie „erozja”, jak się obecnie przypuszcza, lecz celowe oszpecenia monumentu w schyłkowym okresie zniszczeń. Creative Commons Autor: future15pic   3. Ściana obok Piramidy Chefrena, Giza, Egipt. 2009 r. Fragment ściany wapiennej został niejako „wypalony, spieczony” i „rozbity w proch” celtem trzymanym w dłoni człowieka. Nie „erozja”, jak się na ogół przypuszcza, lecz celowe oszpecenia skał w schyłkowym okresie zniszczeń. Creative Commons Autor: future15pic   4. Rejon Piramidy Schodkowej Dżesera, Sakkara, Egipt. Charakterystyczna, dla schyłkowego okresu zniszczeń, „spieczona” powierzchnia skały.  5. Zamek w Baux-de-Provence, Francja. 2007 r. „Wypalone, spieczone” i „rozbite w proch” fragmenty skał wapiennych celtem trzymanym w dłoni człowieka. Uważa się, że zamek został „zbudowany” w XV w. Creative Commons Autor: DavidQuick   6. 7. Zamek w Baux-de-Provence, Francja. 2007 r. Spieczona powierzchnia monumentu w schyłkowym okresie zniszczeń. Creative Commons Autor: maarjaara   I Piramida Czerwona w Dahszur, Egipt. Spieczony fragment skały wapiennej w schyłkowym okresie zniszczeń.

Skały wapienne „rozbite w proch”. Gdyby wygląd powierzchni skał w Gizie spowodowany był erozją, to wszystkie skały byłyby nią dotknięte w podobnym stopniu – a tak nie jest. A więc nie „erozja”, jak się obecnie przypuszcza, lecz bardziej lub mniej destrukcyjna działalność człowieka w schyłkowym okresie zniszczeń. 

1.   2.   3.   4.   5.

1.   2.   3.   4.

1. 2. 3.

Jeszcze o rzeźbieniu piramid

Wszystkie piramidy w prekolumbijskiej Ameryce zostały wyrzeźbione w monolitycznych skałach.

1.   2.   3.   4.

1. Piramida w Meidum, Egipt. Niedokończona rzeźba piramidy w ostańcu wapiennym. Rzeźba w skalnej górze powstała poprzez usuwanie materiału kamiennego, aż do uzyskania pożądanego kształtu. Wyrzeźbienie tej piramidy – sposobem „od góry do dołu” – pochłonęło ok. dwóch trzecich góry, zaś jedna trzecia stanowi podstawę piramidy. Wysokość monumentu: ok. 65 m. Razem z pozostałościami góry, ok. 92 m. Uważa się, że Piramida w Meidum została „całkowicie zbudowana”, jednakże zawaliła się częściowo w zamierzchłych czasach, a ogromne pozostałości skalne wokół niej są ruinami wynikłymi z owego zawalenia. Creative Commons Autor: EGraf   2. Piramida w Meidum. Creative Commons Autor: b-e-m   3. Piramida w Meidum. Creative Commons Autor: ecreyes   4. Bazaltowa Piramida w San Andres, Salwador. 2007. Piramida częściowo wyrzeźbiona w skalnym wzniesieniu. Pierwotna rzeźba gładzona sprzed 4,5 tys. lat. Monumenty neolityczne rzeźbiono w zależności od tego, jaką wielkość i jaki kształt miały naturalne formacje skalne. Przy czym nigdy nie dobudowywano żadnych fragmentów do rzeźbionego dzieła. Creative Commons Autor: colinmac

W Ameryce Środkowej, szczególnie w El Tajin i w Uxmal na Jukatanie, w Xunantunich i Altun Ha w Belize, w Tikal w Gwatemali, niektóre piramidy wyrzeźbione zostały tylko częściowo. Znajdują się tam monumenty, gdzie ze skalnej góry wyrzeźbiona została tylko jedna strona, podczas gdy pozostałe trzy to skalne wzniesienie. Dziesiątki piramid w Ameryce pozostaje niedokończonych. Niektóre wzniesienia skalne mają wykończoną, wyrzeźbioną tylko jedną stronę, inne wzniesienia mają dwie lub trzy, wyrzeźbione na kształt piramidy. Natomiast nie ma nigdzie miejsca budowy, czyli wznoszenia piramidy z kamieni lub bloków skalnych, układanych jeden na drugim.

1. 2. 3. 4. 5.

1. Piramida w Xunantunich, Belize. 2001 r. Piramida wyrzeźbiona częściowo w skalnej górze. Około 40 m wys. Źródła podają, że piramidy „zbudowali” Majowie w okresie 250–400 n.e. Creative Commons Autor: Yogi   2. Piramida w Xunantunich, Belize. 2008 r. Creative Commons Autor: kjmatthews   3. 4. Wielka Piramida w Uxmal, Jukatan, Meksyk. Została wyrzeźbiona we wzniesieniu skalnym tylko z jednej strony, 32 m wysokości. Piramid nie budowano lecz rzeźbiono w naturalnych górach lub wzniesieniach skalnych. Na zdjęciu jedyna ściana niedoszłej piramidy wyrzeźbiona w litej skale.  3. (2005 r.) Creative Commons Autor: Esparta  4. (2007 r.) Creative Commons Autor: gorik   I Wielka Piramida w Uxmal  5. Piramida w Altun Ha, Belize. 2006 r. Częściowo wyrzeźbiona w skalnym wzniesieniu. Creative Commons Autor: markndennis

I Palenque, Meksyk. Piramida wyrzeźbiona częściowo w skalnej górze. I Palenque, Meksyk. Piramida wyrzeźbiona częściowo w skalnej górze. I Tula, Meksyk. Piramida wyrzeźbiona częściowo w skalnej górze.

1.     2.    3.

1. Bazaltowa piramida w Zaculeu, Gwatemala. 2004 r. Około 2600–2500 p.n.e. Piramida ewidentnie została wyrzeźbiona w monolitycznej skale, a nie „zbudowana”. Creative Commons Autor: Fernando Reyes Palencia   2. Bazaltowa piramida w Zaculeu. 2006 r. Źródła podają, że monumenty w Zaculeu „zbudowali” Majowie w okresie 250–400 n.e. Creative Commons Autor: Fernando Reyes Palencia   3. Piramida w Comalcalco, Meksyk. Wyrzeźbiona w litej, monolitycznej skale bazaltowej. Na zdjęciu widoczne są gładkie plastry litej skały, zalegające na powierzchni monumentu. Gdyby piramida została zbudowana, to tego rodzaju wielkie fragmenty litej skały nie mogłyby pojawić się na jej powierzchni. W okresie zniszczeń, gładzoną powierzchnię monumentu przerzeźbiano mozaiką imitującą cegły. Creative Commons Autor: Joel Gil   I Piramida w Comalcalco.

Tego rodzaju wyrzeźbienia w monolitycznych skałach były absolutnie niemożliwe do wykonania w prekolumbijskiej Ameryce, gdzie nie znano żelaza. Dlatego musimy założyć, że epoka miękkich skał – rzeczywiście istniała.

1.   2.    3.    4.    5.

1. Piramida w San Andres, Salwador. 2007. Bazalt. Piramida wyrzeźbiona w skalnym wzniesieniu tylko z jednej strony. W pierwotnych wyrzeźbieniach gładzonych widoczne są (po lewej stronie zdjęcia) oszpecające piramidę przerzeźbienia imitujące kamienie. Creative Commons Autor: cracklow's faux toes   2. Piramida w San Andres, Salwador. Bazalt. Piramida ewidentnie została wyrzeźbiona w monolitycznej skale, a nie „zbudowana”, ok. 2600–2500 lat p.n.e. Creative Commons Autor: cracklow's faux toes   3. Bazaltowa piramida Tazumal, Salwador. Wyrzeźbiona w monolitycznej skale bazaltowej, ok. 2600–2400 p.n.e. Duże fragmenty piramidy zostały oszpecone rzeźbą imitującą kamienie. Tarasowe, zupełnie gładkie fragmenty powierzchni monumentu wyjątkowo dobrze dowodzą, że piramida nie jest budowlą, lecz rzeźbą skalną. Ludzie epoki miękkich skał nie potrzebowali ani żelaza, ani utwardzanej stali aby wyrzeźbić w monolitycznej skale bazaltowej, stosunkowo dużą piramidę. Po prostu skrobali i szlifowali skałę, kamiennym, miedzianym lub brązowym rylcem, z dziecinną łatwością. Uważa się, że piramida została „zbudowana” przez Majów ok. 900 r. n.e. Creative Commons Autor: jcwrenn   4. Piramida Tazumal. 2007. Creative Commons Autor: colinmac   5. Piramida Tazumal. Fragmenty piramidy zniszczone rzeźbą wypalaną, imitującą kamienie. Creative Commons Autor: Paul R. Alexander  

Niemal wszystkie monumenty neolityczne na świecie, pozostały wyrzeźbione tymi dwoma sposobami – rzeźbą gładzoną i rzeźbą okresu zniszczeń. Charakter wyrzeźbień monumentów skalnych, widoczny na całym świecie, jednoznacznie wskazuje na podobny czas, w którym musiały zostać wykonane.

1.        

Kamieniołomy, których nie ma

Największe piramidy zostały wyrzeźbione w Gizie, Sakkarze i Dahszur (znajdują się względnie blisko siebie, na przestrzeni ok. 30 km), ponieważ właśnie tam, na lewym brzegu pradoliny Nilu, były najwyższe wzniesienia, ostańce wapiennych skał. W tych ostańcach wyrzeźbiono piramidy. Gdyby piramidy w tych miejscach zostały wzniesione z bloków skalnych, to musiałyby pozostać po tak gigantycznej ilości pozyskanego materiału skalnego, zużytego do ich budowy, jakieś odpowiednio wielkie kamieniołomy – a tymczasem niczego podobnego nie znajdujemy. Kamieniołomy, znajdujące się po prawej stronie Nilu na wzniesieniu Mokattan (obecnie dzielnica Kairu), prawdopodobnie nie były kamieniołomami, z których pozyskiwano wapienne bloki na budowę piramid w Gizie, jak się obecnie przyjmuje. Poziome ślady gigantycznych wyskrobań w litej skale, w Mokattan, są bardzo podobne do poziomych śladów gigantycznych wyskrobań w Qurna (skała wapienna) i Gebel Silsilah East i Gebel Silsilah West znajdujących się ok. 50 km na północ od Asuanu (skała piaskowa). Stanowiska te również nie są kamieniołomami (jak się obecnie przyjmuje), lecz miejscami gigantycznych wyskrobań i wyrzeźbień w okresie gładzonym, ok. 2600–2500 p.n.e. Wyrzeźbienia te wykonano prawdopodobnie dla zabawy.

W kamieniołomach granitu w Asuanie mógł być pozyskiwany granit w czasach Starego Państwa, ale nie bloki skalne służące na budulec czegokolwiek. Kamieniołomy granitu (właściwie granodiorytu) w Mons Claudianus i kamieniołomy porfiru w Mons Porphyrites (porfirowa góra), które znajdują się na Pustyni Wschodniej w Egipcie, najprawdopodobniej nigdy nie były kamieniołomami, lecz miajscami, w których wykonano rozmaite wyrzeźbienia w litej skale, prawdopodobnie dla zabawy.

Setki większych i mniejszych piramid rozsianych jest w Meksyku, w Hondurasie, w Belize, Salwadorze i Gwatemali – kamieniołomów jednak, w całej prekolumbijskiej Ameryce – nie ma.

1.   2.

1. il. 26. Schemat wyłamywania bloków w kamieniołomach. Ślady całkowicie planowej eksploatacji znormalizowanych prostopadłościennych bloków średnio twardego wapienia napotykamy w Giza, pomiędzy piramidami Cheopsa i Chefrena. Poszczególne bloki rozdzielano, wykuwając miedzianymi nadzędziami prostopadłą do uwarstwienia skały sieć odpowiednio głębokich kanałów; następnie – wzdłuż naturalnego uwarstwienia ze znaczną dokładnością odrywano klinami blok od podłoża (il. 26).

Prof. dr hab. Jadwiga Lipińska i Wiesław Koziński, Cywilizacja miedzi i kamienia, PWN, Warszawa 1977, s. 56

Profesor Jadwiga Lipińska przedstawia tu schemat kamieniołomów, jakich nie ma w całym Egipcie. Nigdzie, w starożytnym świecie, nie znajdujemy kamieniołomów, w których wyłamywanoby, pozyskiwano bloki skalne.

2. Piramida Chefrena po prawej stronie, po lewej – Piramida Cheopsa. Nie są to kamieniołomy, z których pozyskiwano rzekome bloki skalne na budowę piramidy, jak to opisuje powyżej prof. Jadwiga Lipińska, lecz systematyczna niwelacja terenu skalnego przerwana ok. 2500 lat p.n.e. Pryzmy widoczne na pierwszym planie ujawniają sposób, w jaki niwelowano teren. Podobne pryzmy skalne znajdują się w Ramesseum w Egipcie, Pisac w Peru, na Sycylii i wielu innych miejscach.  Creative Commons Autor: future15pic  

I Na zdjęciu widoczny jest inny rodzaj systematycznej, planowej niwelacji terenu skalnego. W tle Piramida Chefrena.