Home

Neolitycznych monumentów nie budowano z kamieni, lecz rzeźbiono bezpośrednio w litej skale. Rzeźbienie monumentów neolitycznych, odbywało się poprzez usuwanie materiału kamiennego, aż do uzyskania pożądanego kształtu. Rzucające się w oczy podobieństwa wyrzeźbień wielu monumentów kamiennych, widoczne na całym świecie, jednoznacznie wskazują na podobny czas, w którym musiały zostać wykonane. Wszystkie rzeźby skalne, wymienione na stronie, zostały wykonane ok. 2600–2200 p.n.e.

Piramidy są rzeźbami skalnymi

Spis treści:  ¾ Epoka miękkich skał – księżycowa epoka  ¾ Piramidy w Egipcie  ¾ Dlaczego rzeźbiono mozaikę imitującą bloki skalne? 

¾ Piramidy zostawały miejscami rozbijane w proch  ¾ Zniszczenia dokonane przez człowieka – a nie przez erozję 

¾ „Absurdalne” fragmenty Piramidy Łamanej  ¾ Mit okładziny–licówki na ścianach piramid  ¾ Komora Króla – fakty i mity 

¾ Piramidy wyrzeźbione jedynie częściowo  ¾ Piramidy w prekolumbijskiej Ameryce  ¾ Kamieniołomy, których nie ma

Epoka miękkich skał – księżycowa epoka

Ten niezwykły, trwający ok. 1000 lat okres, kiedy Księżyc znajdował się blisko Ziemi, nazwany został w niniejszej pracy epoką miękkich skał. W epoce tej, wszelki materiał skalny na powierzchni Ziemi był bardziej miękki i podatny na obróbkę, aniżeli obecnie, ponieważ Księżyc znajdował się wówczas znacznie bliżej Ziemi. Piramidy są rzeźbami wykonanymi w naturalnych, monolitycznych skałach. Prawdopodobnie wszystkie piramidy w starożytnym świecie – piramidy w Egipcie, Sudanie, Ameryce i Azji – powstawały przez rzeźbienie pojedynczej góry lub wzniesienia skalnego. Rzeźbienie piramid odbywało się poprzez usuwanie materiału kamiennego, aż do uzyskania pożądanego kształtu. Etapy rzeźbienia piramid, jak również wszystkich innych monumentów neolitycznych, możemy podzielić na dwa okresy. Pierwszy etap to okres rzeźb normalnych, gładzonych, kiedy Księżyc znajdował się już blisko orbity geostacjonarnej. Okres ten zaczął się ok. 2600 lat p.n.e., a skończył się ok. 2500 lat p.n.e. Okres drugi, to okres zniszczeń – od ok. 2500 do ok. 2400 lat p.n.e. Księżyc znajdował się już na orbicie geostacjonarnej. W okresie tym, niezwykle efektywne, normalne rzeźbienie skał, nie było już możliwe, ponieważ skały stały się wówczas zbyt miękkie i kruche. W okresie zniszczeń piramidy zostały bardziej lub mniej oszpecone przerzeźbieniami imitującymi bloki skalne, głazy lub kamienie.

Piramidy w Egipcie

1.   2.   3.

1. Giza, Egipt. 2007 r. Piramidy (Cheopsa, Chefrena i Mykerinosa), zostały wyrzeźbione w skalnych górach, w ostańcach wapiennych. Creative Commons Autor: Norm Walsh   2. Piramida Czarna w Dahszur, Egipt. Skała wapienna. Wysokość: 75 m, dł. podstawy: 105 m. Autor: Jon Bodsworth   < Dahszur, Egipt. Piramidy (od lewej) Łamana, Czerwona i Czarna, zostały wyrzeźbione w skalnych górach, w ostańcach wapiennych. Po prawej stronie – dolina Nilu. Wapienny ostaniec po prawej stronie (Piramida Czarna), nie nadawał się widocznie do wyrzeźbienia na kształt piramidy. Oszpecono go w okresie zniszczeń (jak wszystkie inne piramidy w Egipcie), rzeźbą imitującą kamienie, i na tym obróbka ostańca skończyła się. Prawdopodobnie wszystkie piramidy w Egipcie zostały wyrzeźbione w ostańcach wapiennych.  3. Czarna Pustynia, Egipt. 2005 r. Skały bazaltowe. Około 400 km na płd. zachód od Gizy. Wydaje się, że dwie pierwsze góry były rzeźbione ręką człowieka. W podobnych, o stożkowym kształcie górach, mogły być wyrzeźbione piramidy w Gizie. Creative Commons Autor: Parahamsa

Piramida Cheopsa, Giza, Egipt. W przypadku piramid w Gizie, Sakkarze, Dahszur i innych, mamy do czynienia z zaplanowanymi, gigantycznymi rzeźbami, których docelowy wizerunek mogła sugerować sama konkretna góra, naturalnie uformowana w kształcie piramidy. Około 5000 lat temu, tam gdzie znajdują się obecnie piramidy w Gizie, wznosiły się właśnie trzy takie góry, będące wapiennymi ostańcami. Dwie najwyższe mogły mieć ok. 160 metrów wysokości. Prawdopodobnie już sam naturalny kształt pewnych gór wapiennych w Gizie, Sakkarze, Abusir, Dahszur i Medum, sugerował niejako – jaki monument należałoby wyskrobać i wyrzeźbić w monolitycznej skale. A więc od topografii danego, konkretnego terenu, pomysłowości i liczby ówczesnych ludzi w konkretnym miejscu, w znacznej mierze zależało, co i jak będzie wyrzeźbione. Twardość kamienia nigdzie nie stanowiła przeszkody – równie efektywnie skrobano bardzo twardą skałę pochodzenia wulkanicznego jak granit, bazalt i andezyt, i bardziej miękką skałę wapienną. Można odnieść wrażenie, że wymienione skały były niemal równie miękkie i dawały się równie łatwo rzeźbić.

Rzeźbienie piramid, i wielu innych monumentów neolitycznych na świecie, nie było zbyt pracochłonne. Przynajmniej o wiele mniej pracochłonne niż budowanie piramidy z osobnych, 2,5–tonowych bloków skalnych. O wele łatwiej można było wyrzeźbić piramidę z naturalnego wzniesienia skalnego, które już miało kształt zbliżony do piramidy, niż zbudować monument z wyskrobanych pojedynczo głazów w odległych o 17 km kamieniołomach, które trzeba było przytransportować na miejsce i umieścić w strukturze piramidy. Każdy blok (sześcian) musiał zostać pozyskany w kamieniołomach i oskrobany z sześciu stron. Bloki skalne w Piramidzie Cheopsa ważą średnio od 1,5 do 2,5 tony każdy, i jest ich w sumie ok. 2,3 miliona – jak się obecnie przypuszcza. A więc wyprodukowanie ok. 2,3 mln stosunkowo dużych bloków, i ułożenie z nich piramidy, musiało być o wiele bardziej pracochłonne i skomplikowane, niż w przypadku wyrzeźbienia piramidy w naturalnej górze, przypominającej piramidę, gdzie wystarczyło zniwelować tylko cztery ściany góry pod równym kątem – przy czym potężny trzon piramidy pozostawał nietknięty żadną pracą. Jeśli można było wyskrobać ok. 2,3 mln bloków skalnych w kamieniołomach skały wapiennej i wznieść z nich Piramidę Cheopsa, jak się na ogół przyjmuje, to nieporównanie łatwiej, i mniejszym nakładem pracy, można było wyrzeźbić piramidę bezpośrednio w wapiennej górze. Na wyrzeźbienie (a nie zbudowanie) piramidy Cheopsa w Gizie może wskazywać jeszcze jedna rzecz. Przecież nikt przy zdrowych zmysłach nie wyskrobywałby 2,5–tonowych bloków skalnych w kamieniołomach w Tura, znajdujących się po prawej stronie Nilu, i transportował bloki (ok. 17 km) na miejsce, aby wznosić z nich gigantyczną piramidę – choć tak się obecnie przyjmuje. Przecież można było wyskrobywać np. 10 razy mniejsze bloki skalne, których waga wynosiłaby 250 kg. Wydaje się, że budowanie piramid w Gizie jest piramidalnym mitem.

 1.     2.     3.    4.    5.    6.

1. Piramida Cheopsa. Zamiast bloków skalnych, znajdują się jedynie wyrzeźbienia imitujące głazy i kamienie. W wielu miejscach piramidy widoczne są płytko zamarkowane obrysy rzekomych bloków lub głazów, które jedynie ujawniają wyrytą (kamiennym, miedzianym lub brązowym celtem), mozaikę imitującą bloki i głazy. Wyraźnie również widać, że piramida nie „stoi na zniwelowanym podłożu skalnym”, lecz stanowi jego integralną część.  2. 3. Wielka Galeria wewnątrz Piramidy Cheopsa. 2009 r. Bloków skalnych nie ma. Galeria została wyrzeźbiona w litej skale, podobnie jak cała piramida. Długość Wielkiej Galerii wynosi 46,63 m, a wysokość 8,53 m. Creative Commons Autor: a rancid amoeba   4. Wnętrze Piramidy Czerwonej. 2002 r. Bloków skalnych, z których rzekomo zbudowano piramidę – nie widać. Creative Commons Autor: Travelling Pooh   5. Piramida Chefrena, Giza, Egipt. 2005 r. W tle Piramida Mykerinosa. Rzeźby w monolitycznych skałach. Wysoką, ok. 10–metrową, ścianę skalną rzeźbiono z podobną łatwością jak glinę. Nie przez budowanie, lecz poprzez permanentne niwelowanie skalnego terenu wokół piramid uzyskiwano w rezultacie ich większe rozmiary. Nie są to kamieniołomy, z których pozyskiwano rzekome bloki skalne na budowę piramidy, lecz niwelacja terenu skalnego przerwana ok. 2500 lat p.n.e. Wysokość piramidy zależała często od tego, do jakiego poziomu sięgnęła niwelacja terenu skalnego wokół monumentu. Na zdjęciach: Dziesięciometrowej wysokości ściana wyskrobana w litej skale obok piramidy Chefrena. Wydaje się, że niwelowanie terenu skalnego było jedną z łatwiejszych metod obróbki skały – po prostu szorowano dużym, kilku–tonowym, granitowym, lub innym głazem, powierzchnię niwelowanego terenu. Podobnie jak Sfinksa, Piramidę Chefrena podwyższano poprzez permanentną niwelację terenu skalnego wokół monumentu. Gdyby teren skalny wokół piramidy zniwelowano jeszcze o 5 m w dół, to piramida byłaby o 5 m wyższa, a bok kwadratu jej podstawy byłby odpowiednio dłuższy. Niwelacja terenu skalnego w okresie ok. 2600–2500 lat p.n.e., była względnie najłatwiejszym i najczęstszym motywem rzeźbiarskim na całym świecie. Wielkie (ok. 3 tony) sześcienne głazy pozostawiono na gigantycznych tarasach skalnych  w Pisac w Peru, na terenie Świątyni Słońca w Cuzco w Peru i wielu innych miejscach. Creative Commons Autor: Marc Lacoste   6. Na pierwszym planie Piramida Chefrena, w tle Piramida Cheopsa. 2007 r. Długie, kilkunastometrowe tarasy niewymozaikowanej, litej skały (kilka tarasów od spodu piramidy) ujawniają brak bloków skalnych. Creative Commons Autor: ClifB   < Piramida Chefrena. Drugi taras od spodu monumentu pozostał w ogóle niewymozaikowany w imitację bloków skalnych, zaś na tarasie trzecim, widoczne są pionowe i poziome wyżłobienia imitujące bloki skalne.

Dlaczego rzeźbiono mozaikę imitującą bloki skalne?

Złoty, boski okres gładzony był zapewne interpretowany jako czas wielkiej przychylności bogów, którzy zmiękczyli wszystkie kamienie na świecie, umożliwiając ludziom rzeźbienie pałaców, zamków, domów i mieszkań wprost w skałach – bez potrzeby uciążliwego ich budowania.

Okres zniszczeń. Interpretacja ludzi Europy, Egiptu i reszty świata była prawdopodobnie jednoznaczna: oto bogowie ukarali ludzi za grzechy i uniemożliwili im wykończenie wspaniałych pałaców, zamków i domów, które pozwolili im dotychczas wyrzeźbić w skałach. Mało tego – bogowie kazali ludziom to wszystko zniszczyć. Ludzie przystąpili więc do niszczenia, w obawie kolejnego gniewu bogów. Od około 2500 lat p.n.e. zaczyna się oszpecanie i niszczenie, niemal wszystkich neolitycznych monumentów na świecie, rzeźbą imitującą bloki skalne, głazy i kamienie. Zniszczenia rzadko były wykonywane chaotycznie. Najczęściej wykonywano je planowo. Monumentów nie niszczono całkowicie, lecz przeważnie częściowo – tak aby bogowie widzieli, który obiekt i jak został zniszczony. Gdyby np. cały posąg zniszczono kompletnie, to bogowie nie wiedzieliby, co zostało zniszczone i cała praca nie miałaby sensu. W ten sposób, znakomita większość neolitycznych monumentów, rozsianych po całym świecie, ocalała i zachowała się w dobrym na ogół stanie.

Imitacje bloków skalnych, głazów i kamieni rzeźbiono (w okresie zniszczeń) po to, aby pokazać bogom, że monumenty zostają niszczone zgodnie z ich wolą.

Okres gładzony – okres trwający ok. 3200–2500 p.n.e. Tę datę otrzymujemy na podstawie badań naczyń z twardych skał w Egipcie, które były ręcznie obrabiane kamiennymi rylcami, od ok. 3200 lat p.n.e, do 2500 lat p.n.e. Natomiast monumenty rzeźbione w monolitycznych skałach, zaczynają powstawać od ok. 2600 lat p.n.e. i kończą się ok. 2500 lat p.n.e. Datę tę otrzymujemy na podstawie datowania Piramidy Cheopsa, Chefrena i innych piramid w Egipcie. Księżyc wchodzi na orbitę geostacjonarną ok. 2600 lat p.n.e. Około 2600 lat p.n.e. skały zmiękły na tyle, że z łatwością można było rzeźbić monumenty w monolitycznych skałach jak np. piramidy, zamki, katedry i obeliski. Wszystkie monumenty neolityczne były pierwotnie (ok. 2600–2500 p.n.e.), rzeźbione w monolitycznych skałach „na gładko”, tzn. niejako normalnie.  Rzeźby gładzone. Chociaż rzeźby gładzone pojawiają się ok. 3200 lat p.n.e., wraz z pierwszymi naczyniami z twardych kamieni, to okres rzeźbienia monumentów w naturalnych formacjach skalnych, przypada na lata ok. 2600–2500 lat p.n.e.

Okres zniszczeń. Okres trwający ok. 2500–2400 lat p.n.e. Około 2500 p.n.e. skały stały się jeszcze bardziej miękkie – tak bardzo, że niemożliwa stała się obróbka kamienia w sposób gładzony, normalny. Okres ten wyróżnia się tym, że na dotychczasowych monumentach pojawiają się wyrzeźbienia, mające najczęściej charakter niszczący lub oszpecający. Niezliczone monumenty okresu rzeźb gładzonych, były niszczone lub oszpecane nowymi, charakterystycznymi wyrzeźbieniami, imitującymi bloki skalne, głazy i kamienie.

Przerzeźbienia okresu zniszczeń. Są to wyrzeźbienia w litej skale, wykonane najczęściej na gładzonych monumentach z okresu ok. 2600–2500 p.n.e. – imitujące bloki skalne, głazy lub kamienie. Wyrzeźbienia te, charakterystyczne dla epoki miękkich skał, zaczęły pojawiać się od około 2500 lat p.n.e., i skończyły się ok. 2400 p.n.e. Przerzeźbienia okresu zniszczeń, do złudzenia przypominają mury, ściany, domy, ruiny zabudowań mieszkalnych, lub inne struktury kamienne „zbudowane” z poszczególnych bloków skalnych, głazów lub kamieni.

1.  2. 3.  4.  5.  6.

1. Piramida Cheopsa, Giza Egipt. 2009 r. Pierwotnie cała piramida była wyrzeźbiona na gładko. Następnie – w początkowym okresie zniszczeń – zostawała mozaikowana w imitację bloków skalnych (na zdjęciu dwa fragmenty). Creative Commons Autor: future15pic   2. Następnie Piramida Cheopsa mogła być wyrzeźbiona we wzór imitujący bloki skalne, podobny niejako do „szachownicy”. W późniejszym okresie zniszczeń, ok. 2400 p.n.e., niemal cała „szachownica” została oszpecona przerzeźbieniami imitującymi bloki skalne, głazy i kamienie.  3. Jelenia Góra, Polska. Neolityczny monument, wyrzeźbiony w monolitycznej skale, w podobnym czasie, co Piramida Cheopsa w Egipcie. Oszpecające sylwetkę monumentu wyrzeźbienia imitujące bloki skalne zostały wykonane po to, aby bogowie widzieli, że ludzie niszczą to, co kazali im zniszczyć. Mozaikę imitującą bloki skalne, rzeźbiono w pierwotniej gładzonej rzeźbie monumentu. Podobnie rzeźbiona była mozaika imitująca bloki skalne na pierwotnej, gładzonej powierzchni Piramidy Cheopsa i Chefrena.  4. Tyr (obecny Sur), Liban. 2008 r. Skała wapienna. Neolityczny monument ewidentnie został wyrzeźbiony w monolitycznej skale – nie zaś „zbudowany”. Bloków skalnych nie ma. Zamiast bloków skalnych, są jedynie wydrążone w skale obrysy imitujące bloki. Uważa się, że monument jest rzymskim aweduktem „zbudowanym” w I w. Creative Commons Autor: spdl_n1   5. 6. Cytadela Dawida, Jerozolima, Izrael. 2009 r. Bloków skalnych nie ma. Monumenty z III tysiącl. p.n.e. były rzeźbione w naturalnych formacjach skalnych, pierwotnie na gładko, ok. 2600–2500 p.n.e. Zaś w okresie zniszczeń, ok. 2500–2400 p.n.e., zostawały przerzeźbiane często mozaiką imitującą bloki, głazy lub kamienie. Neolityczny znak mierniczy w kształcie długiego ceownika, również wskazuje na III tysiącl. p.n.e. Creative Commons Autor: Alan Cordova  

1.   2.    3.   4.   5.

1. Piramida Unisa, Sakkara, Egipt. 2005 r. Zachowane w idealnym stanie fragmenty niemal wszystkich, większych piramid w Egipcie dowodzą, że pozostałe fragmenty (podobne do gruzu) nie zostały spowodowane erozją, lecz destrukcyjną działalnością człowieka w okresie zniszczeń. Wiele fragmentów piramid rozbijano dosłownie w proch. źródło: public domain Autor: Sebi.   2. Karnak, Egipt. 2006 r. Okres zniszczeń. Celowe zeskrobania hieroglifów i mozaiki imitującej bloki – ujawniają monolityczną skałę całej Świątyni Amona. Creative Commons Autor: Sally Payne   3. Kolosy Memnona, Egipt. Monolityczne skały wapienne. Okres gadzony i okres zniszczeń. Kolos po lewej stronie został częściowo przerzeźbiony w początkowym stadium okresu zniszczeń mozaiką imitującą bloki skalne. Creative Commons Autor: crawfish_avenger   < Kolosy (strona tylna) przedstawiają dwa główne okresy epoki miękkich skał. Kolos po prawej (południowy) – pozostał w oryginalnym stanie rzeźby gładzonej, zaś Kolos z lewej, został przerzeźbiony i oszpecony w początkowym stadium okresu zniszczeń, ok. 2500–2400 lat p.n.e. Natomiast od strony frontowej, oba posągi zostały oszpecone przerzeźbieniami imitującymi bloki i kamienie, w okresie zniszczeń.  4. Angkor Wat, Kambodża. Monolityczna skała piaskowa. Oszpecające sylwetkę monumentu wyrzeźbienia imitujące bloki skalne, zostały wykonane po to, aby bogowie widzieli, że ludzie niszczą to, co kazali im zniszczyć. Creative Commons Autor: permanently scatterbrained   5. Pod Piramidą Cheopsa. Wyrzeźbienia mozajek imitujących bloki skalne. Zamiast rzeczywistych bloków, są tylko obrysy imitujące bloki. 

1.   2.   3.   4. 

1. Abu Simbel, Egipt. 1947 r. Rzeźba imitująca bloki skalne widoczna na nodze posągu i pod łokciem drugiego posągu. Częściowy charakter zniszczeń, dla bogów, miał na celu zachowanie monumentu przy jednoczesnym jego oszpeceniu. Niemal wszędzie na świecie, na monumentach neolitycznych, znajduje się późniejsza (2500–2400 p.n.e.), rzeźba imitująca bloki skalne lub kamienie. Według naszej, „księżycowej hipotezy” Abu Simbel zostało wyrzeźbione w skale piaskowej ok. 2600–2400 p.n.e., a nie jak się obecnie przypuszcza, ok. 1300 p.n.e. A więc jest starsze o ok. 1200 lat.  2. Abu Simbel. Zdjęcie z 1900 r. by Brooklyn Museum   3. 4. Wielki Budda z Leshan, Chiny. Rzeźba skalna sprzed 4500 lat. Wysokość monumentu: 71 m. Skała wapienna. Na nogach kolosalnego Buddy, wyrzeźbiona jest podobna mozaika imitująca bloki skalne, jak na posągach w Abu Simbel i łapach Sfinksa w Gizie. Piękna rzeźba gładzona zostaje w wielu miejscach oszpecona w okresie zniszczeń, m.in. przerzeźbieniami imitującymi bloki skalne. Uważa się, że budowę posągu rozpoczęto w 713 roku.

Wiele neolitycznych monumenów w Europie i Egipcie zostawało najpierw rzeźbionych na gładko, następnie przerzeźbiano je mozaikami imitującymi bloki, głazy lub kamienie, a następnie zeskrobywano mozaiki, pozostawiając znowu powierzchnie gładkie. Celowe zeszlifowania mozaiki imitującej bloki skalne ujawniają monolityczne rzeźby monumentów i brak „bloków skalnych”, z których rzekomo zostały „zbudowane”. I taka jest reguła dotycząca być może wszyskich monumentów kamiennych wyrzeźbionych w epoce miękkich skał: – zamiast budowli z bloków skalnych, głazów lub kamieni – są tylko mozaiki je imitujące.

1. 2. 3. 4. 5. 6.

1. Świątynia Portunusa, Rzym. Skała bazaltowa. Neolit. Częściowo zeskrobana mozaika imitująca bloki skalne ujawnia, że bloków skalnych nie ma, że monument jest rzeźbą wykonaną w monolitycznej skale. Uważa się, świątynia została „wybudowana” między 80 a 50 r. p.n.e.  2. 3. Piramidy w Meroe, Sudan. 2005 r. Zostały wyrzeźbione w ostańcach piaskowych, ok. 2600–2400 p.n.e. Częściowo zeskrobana mozaika imitująca bloki ujawnia, że bloków skalnych nie ma, że piramida nie została „zbudowana” z kamiennych bloków, lecz jest wyrzeźbiona w monolitycznej skale. Uważa się, że piramidy w Meroe „zbudowano” w VI w. p.n.e. Creative Commons Autor: zagordemores   4. Świątynia Izydy, File, Egipt. Celowe zeszlifowania mozaiki imitującej bloki skalne ujawniają monolityczną rzeźbę całego monumentu i brak „bloków skalnych”, z których rzekomo monument został „zbudowany”. Creative Commons Autor: Gaspa   5. Luksor, Egipt. Bloków skalnych nie ma. Kolumny wraz z architrawami zostały ewidentnie wyrzeźbione w monolitycznej skale. Creative Commons Autor: Sitomon   6. Luksor, Egipt. 2009 r. Celowe zeskrobania hieroglifów w okresie zniszczeń, widoczne są na wielu monumentach w Egipcie. Creative Commons Autor: bigdani

1. 

1. Piramida Czerwona w Dahszur, Egipt. 2006 r. Wyrzeźbiona w skalnej górze, w ostańcu wapiennym, ok. 2600–2400 p.n.e. Niemal cała powierzchnia piramidy, wyrzeźbiona pierwotnie na gładko, została zniszczona późniejszymi przerzeźbieniami imitującymi bloki, głazy i kamienie. Tylko u spodu piramidy zachowały się nieliczne fragmenty wyrzeźbień gładzonych. Ogromne, nieusunięte pozostałości skalne, zalegające wokół dolnych fragmentów czterech ścian piramidy świadczą, że nie została ona „zbudowana”, lecz wyrzeźbiona w skalnej górze. Na ścianie północnej, pomiędzy wejściem do piramidy, a jej szczytem, znajduje się duża płaszczyzna litej, gładkiej skały. Płaszczyzna ta jest w kształcie trójkąta, którego podstawa wynosi ok. 50 m, zaś wysokość ok. 25 m. Jeśli Piramida Czerwona byłaby zbudowana z pojedynczych głazów, to tego rodzaju duża płaszczyzna litej skały, nie mogłaby się w jej strukturze pojawić. Otóż dopiero niewymozaikowane fragmenty ścian wielu piramid na świecie ujawniają litą skałę całego monumentu, podczas kiedy wymozaikowane fragmenty łudzą, że piramida została „zbudowana” z kamieni lub skalnych bloków. Wysokość piramidy: ok. 105 m, bok podstawy: ok. 220 m. Creative Commons Autor: dustinpsmith  

 1.     2.     3.    4.

1. Piramida Chefrena, Giza, Egipt. 2008 r. W wielu miejscach piramidy nie ma nawet mozaiki imitującej bloki skalne. Kilkudziesięcio-metrowy fragment drugiego tarasu (widoczny na zdjęciu) pozostał niewymozaikowany, co m.in. uwidacznia, że piramida nie została zbudowana z kamiennych głazów układanych jeden na drugim, lecz jest rzeźbą wykonaną w monolitycznej skale. Zdjęcie przeczy również, że piramida została zbudowana z ok. 2,5 tonowych bloków skalnych. 1 m³ skały wapiennej to ok. 2,6 tony. Creative Commons Autor: u07ch.   2. Piramida Chefrena. 2006 r. Bloków skalnych nie ma. Creative Commons Autor: Daveness_98   3. Piramida Chefrena. 2006 r. Bloków skalnych nie ma. Jak niemal każdy monument na świecie, została w okresie zniszczeń oszpecona mozaiką imitującą bloki, głazy lub kamienie. Creative Commons Autor: future15pic   4. Piramida Chefrena, Giza, Egipt. 2009 r. Gołym okiem widać, że piramida nie została „zbudowana” z bloków skalnych. Fragment piramidy oszpecony w okresie zniszczeń. W schyłkowym okresie zniszczeń odłupywano fragmenty kamienia od monolitu piramidy i rozbijano na mniejsze części. Creative Commons Autor: donaldsbell

1.    2.   3.   4.

1. Piramida Chefrena po prawej stronie, po lewej – Piramida Cheopsa. Wysokość piramid, menhirów i wielu innych monumentów neolitycznych zależała często od tego, do jakiego poziomu sięgnęła niwelacja terenu skalnego wokół rzeźbionego monumentu. Creative Commons Autor: future15pic   2. Piramida Schodkowa, Sakkara, Egipt. 2006 r. Obok piramidy widoczne jest pas pogłębionego zniwelowania terenu skalnego. Wysokość piramid i wielu innych monumentów neolitycznych, zależała często od tego, jak głęboko sięgnęła niwelacja terenu skalnego wokół rzeźbionego w litej skale monumentu. Creative Commons Autor: ecreyes   3. Piramida Słońca w Teotihuacan, Meksyk. Podobna niwelacja terenu skalnego (bazaltowego) znajduje się wokół największej piramidy w Ameryce. Żadna piramida na świecie nie ma platformy, podstawy, na której zostałaby „zbudowana”.  4. Piramida Unisa, Sakkara, Egipt. 2005 r. Niwelacja terenu skalnego (skała wapienna), w epoce miękkich skał, odbywała się poprzez szorowanie gruntu kilkutonową bryłą kamienną. Ściany zostały wyrzeźbione w imitację głazów. źródło: public domain Autor: Sebi.

< Giza, Egipt. Pobliże piramidy Cheopsa. Do niwelacji skalnego gruntu używano głazów dochodzących do ok. 3–4 ton. Jeden metr sześcienny kamienia równa się średnio ok. 2,6 tony. < Pobliże piramidy Cheopsa.

1.      2.      3.

1. Piramida Łamana, Dahszur, Egipt. 2006. Monument wyrzeźbiony w górze skalnej, w ostańcu wapiennym, ok. 2600–2500 p.n.e. Monument wyrzeźbiony pierwotnie na gładko, został później, ok. 2500–2400 p.n.e., w okresie zniszczeń, oszpecony rzeźbą imitującą bloki skalne, głazy i kamienie. Creative Commons Autor: dustinpsmith    2. Piramida w Meidum, Egipt. Monument wyrzeźbiony w skalnej górze, w ostańcu wapiennym, ok. 2600–2500 p.n.e. Monument wyrzeźbiony pierwotnie na gładko, został później, ok. 2500–2400 p.n.e., w okresie zniszczeń, oszpecony rzeźbą imitującą bloki skalne, głazy i kamienie. źródło: public domain    3. Piramida Chefrena, Egipt. Wyrzeźbiona w górze skalnej, w ostańcu wapiennym, ok. 2600–2500 p.n.e. Monument wyrzeźbiony pierwotnie na gładko, został później, ok. 2500–2400 p.n.e., w okresie zniszczeń, oszpecony rzeźbą imitującą bloki skalne, głazy i kamienie. Mur na pierwszym planie nie jest murem lecz ścianą wyrzeźbioną w monolitycznej skale. W okresie zniszczeń, ok. 2500–2400 p.n.e., ściana została przerzeźbiona mozaiką imitującą kamienie. Systematyczne niszczenie pierwotnej, gładkiej powierzchni Piramidy Chefrena wykonywano przypuszczalnie – za grzechy ludzkości.

 1.     2.     3.    

1. 2. Piramida Mykerinosa, Giza, Egipt. Monument wyrzeźbiony w skalnej górze, w ostańcu wapiennym, ok. 2600–2400 p.n.e. Trzecia pod względem wielkości w Gizie. Widoczne pozostałości rzeźby gładzonej w postaci imitacji cyklopowych głazów. Najpierw „z grubsza” rzeźbiono powierzchnię piramidy „mozaiką cyklopową”, a później szlifowano „na gładko”. Następnie, w okresie zniszczeń, cyklopową i gładką powierzchnię monumentu oszpecono mozaiką imitującą bloki skalne. Mozaika cyklopowa została zabarwiona granitowo–podobnym stiukiem, ok. 2400–2200 p.n.e. Wielu badaczy uważa, że cyklopowe bloki zostały wykonane z różowego granitu asuańskiego.  3. Piramida Mykerinosa. Creative Commons Autor: future15pic  

< Piramida Czerwona. Wokół podstawy monumentu zalegają nieusunięte pozostałości litej skały, świadczące że piramida nie została wyrzeźbiona całkowicie.

Pod koniec okresu zniszczeń, ok. 2400 lat p.n.e., skały wapienne stały się ekstremalnie miękkie i kruche. Obróbka skał stawała się niemożliwa, ponieważ skała zaczynała się niejako „piec”, topić, kruszyć lub rozsypywać podczas kontaktu z celtem – rylcem kamiennym, miedzianym lub brązowym, trzymanym w dłoni człowieka. Fragmenty monumentów wapiennych zostawały wówczas celowo rozbijane w proch. Fragmenty skały odłupywano także od monumentu i rozbijano na mniejsze kawałki. Działalność ta dotyczny wielu monumentów rozsianych po całym świecie, a także dróg i schodów, które niszczone były w podobny sposób. W schyłkowym okresie zniszczeń działo się podczas obróbki skał coś szczególnie niezwykłego. W kulminacyjnym punkcie przesilenia grawitacyjnego, skały nie można już było rzeźbić normalnie, ponieważ obrabiana skała ulegała skrzemienieniu, stopieniu lub niejako spieczeniu. I wtedy Księżyc zaczął powoli odlatywać z orbity geostacjonarnej. Spieczone, stopione lub skrzemieniałe skały granitowe, piaskowe, wapienne, bazaltowe, dolerytowe, stanowią być może ostatni akcent wyrzeźbień okresu zniszczeń.

Więcej o schyłkowym okresie zniszczeń.

1.     2.    3.    4. 5. 6. 7. 

1. Na pierwszym planie fragment Piramidy Chefrena. Giza, Egipt. W tle Piramida Cheopsa. W schyłkowym okresie zniszczeń, ok. 2400 p.n.e., powierzchnię piramid rozbijano dosłownie w proch. Creative Commons Autor: Wayan Vota   2. Piramida Cheopsa, Giza, Egipt. Powierzchnia niemal całej piramidy została „rozbita w proch”. Nie „erozja”, jak się obecnie przypuszcza, lecz celowe oszpecenia monumentu w schyłkowym okresie zniszczeń. Creative Commons Autor: future15pic   3. Ściana obok Piramidy Chefrena, Giza, Egipt. 2009 r. Fragment ściany wapiennej został niejako „wypalony, spieczony” i „rozbity w proch” celtem trzymanym w dłoni człowieka. Nie „erozja”, jak się na ogół przypuszcza, lecz celowe oszpecenia skał w schyłkowym okresie zniszczeń. Creative Commons Autor: future15pic   4. Rejon Piramidy Schodkowej Dżesera, Sakkara, Egipt. Charakterystyczna, dla schyłkowego okresu zniszczeń, „spieczona” powierzchnia skały.  5. Zamek w Baux-de-Provence, Francja. 2007 r. „Wypalone, spieczone” i „rozbite w proch” fragmenty skał wapiennych celtem trzymanym w dłoni człowieka. Uważa się, że zamek został „zbudowany” w XV w. Creative Commons Autor: DavidQuick   6. 7. Zamek w Baux-de-Provence, Francja. 2007 r. Spieczona powierzchnia monumentu w schyłkowym okresie zniszczeń. Creative Commons Autor: maarjaara   < Piramida Czerwona w Dahszur, Egipt. Spieczony fragment skały wapiennej w schyłkowym okresie zniszczeń.

1. 2. 3. 4. 5. 6.

1. Piramida Chefrena, Giza, Egipt. 2008. Creative Commons Autor: u07ch.   2. Piramida Czerwona, Dahszur, Egipt. Creative Commons Autor: Sugarmonster   3. Piramidy w Meroe, Sudan. Duże fragmenty piramid „rozbite w proch”. Creative Commons   4. Kuelap, Peru. 2007. Górne fragmenty monolitycznej ściany, wyrzeźbionej we wzór imitujący kamienie, zostały pod koniec okresu zniszczeń, ok. 2400 lat p.n.e. „rozbite w proch”. Creative Commons Autor: morrissey   5. La Iruela, Hiszpania. 2007 r. Skała wapienna. Górne fragmenty monumentu na pierwszym planie zostały „rozbite w proch”. Schyłkowy okres zniszczeń. Creative Commons Autor: Nono Fotos   6. Przed Piramidą Mykerinosa, Giza, Egipt.  Skały wapienne „rozbite w proch”. Gdyby wygląd powierzchni skał w Gizie spowodowany był erozją, to wszystkie skały byłyby nią dotknięte w podobnym stopniu – a tak nie jest. A więc nie „erozja”, jak się obecnie przypuszcza, lecz bardziej lub mniej destrukcyjna działalność człowieka w schyłkowym okresie zniszczeń.  < Piramida Czerwona, Dahszur Egipt. Powierzchnia niemal całej piramidy została „rozbita w proch”. Nie „erozja”, jak się obecnie przypuszcza, lecz celowe oszpecenia monumentu w schyłkowym okresie zniszczeń, ok. 2400 p.n.e.

1.   2.    3.

1. Monument w Turbie, Francja. 2009 r. Wyrzeźbiony w monolitycznej skale wapiennej, ok. 2600–2400 p.n.e. Wielkie fragmenty monumentu zostały brutalnie „rozbite w proch”. Schyłkowy okres zniszczeń. Monument mierzy 35 m wysokości. Uważa się, że jest „budowlą” z czasów rzymskich. Creative Commons Autor: Dominique Sanchez  < Monument w Turbie < Monument w Turbie, częściowo „rozbity w proch”.  2. Becan, Jukatan, Meksyk. 2007 r. Rzeźba w monolitycznej skale wapiennej, ok. 2600–2400 p.n.e. Wielkie fragmenty monumentu zostały brutalnie „rozbite w proch”. Schyłkowy okres zniszczeń. Creative Commons Autor: NCReedplayer   3. Xpujil, Meksyk. Okres gładzony i okres zniszczeń. Monument wyrzeźbiony w monolitycznej skale wapiennej, ok. 2600–2500 p.n.e. Wielkie fragmenty monumentu zostały brutalnie „rozbite w proch”. Schyłkowy okres zniszczeń. Uważa się, że monument „zbudowano” ok. 500–750 n.e. < Monument w Xpujil, Meksyk. 

1.     2.     3.     4.

Piramidy wyrzeźbione jedynie częściowo

1.   2.   3.   4.

1. Piramida w Meidum, Egipt. Niedokończona rzeźba piramidy w ostańcu wapiennym. Rzeźba w skalnej górze powstała poprzez usuwanie materiału kamiennego, aż do uzyskania pożądanego kształtu. Wyrzeźbienie tej piramidy – sposobem „od góry do dołu” – pochłonęło ok. dwóch trzecich góry, zaś jedna trzecia stanowi podstawę piramidy. Wysokość monumentu: ok. 65 m. Razem z pozostałościami góry, ok. 92 m. Uważa się, że Piramida w Meidum została „całkowicie zbudowana”, jednakże zawaliła się częściowo w zamierzchłych czasach, a ogromne pozostałości skalne wokół niej są ruinami wynikłymi z owego zawalenia. Creative Commons Autor: EGraf   2. Piramida w Meidum. Creative Commons Autor: b-e-m   3. Piramida w Meidum. Creative Commons Autor: ecreyes   4. Bazaltowa Piramida w San Andres, Salwador. 2007. Piramida częściowo wyrzeźbiona w skalnym wzniesieniu. Pierwotna rzeźba gładzona sprzed 4,5 tys. lat. Monumenty neolityczne rzeźbiono w zależności od tego, jaką wielkość i jaki kształt miała naturalna góra skalna lub wzniesienie. Przy czym nigdy nie dobudowywano żadnych fragmentów do rzeźbionego dzieła. Creative Commons Autor: colinmac

W Ameryce Środkowej, szczególnie w El Tajin i w Uxmal na Jukatanie, w Xunantunich i Altun Ha w Belize, w Tikal w Gwatemali, niektóre piramidy wyrzeźbione zostały tylko częściowo. Znajdują się tam monumenty, gdzie ze skalnej góry wyrzeźbiona została tylko jedna strona, podczas gdy pozostałe trzy to skalne wzniesienie. Dziesiątki piramid w Ameryce pozostaje niedokończonych. Niektóre wzniesienia skalne mają wykończoną, wyrzeźbioną tylko jedną stronę, inne wzniesienia mają dwie lub trzy, wyrzeźbione na kształt piramidy. Natomiast nie ma nigdzie miejsca budowy, czyli wznoszenia piramidy z kamieni lub bloków skalnych, układanych jeden na drugim.

1.        2.         3.        4.

1. Piramida w Xunantunich, Belize. 2001. Piramida wyrzeźbiona częściowo w skalnej górze. Około 40 m wys. Creative Commons Autor: Yogi   2. 3. Wielka Piramida w Uxmal, Jukatan, Meksyk. Została wyrzeźbiona we wzniesieniu skalnym tylko z jednej strony, 32 m wysokości. Piramid nie budowano lecz rzeźbiono w naturalnych górach lub wzniesieniach skalnych. Na zdjęciu jedyna ściana niedoszłej piramidy wyrzeźbiona w litej skale. W taki właśnie sposób powstawały piramidy i inne monumenty neolityczne w Ameryce Środkowej. < Wielka Piramida w Uxmal  2. (2005 r.) Creative Commons Autor: Esparta  3. (2007 r.) Creative Commons Autor: gorik   4. Piramida w Altun Ha, Belize. 2006. Częściowo wyrzeźbiona w skalnym wzniesieniu. Creative Commons Autor: markndennis

< Palenque, Meksyk. Piramida wyrzeźbiona częściowo w skalnej górze. < Palenque, Meksyk. Piramida wyrzeźbiona częściowo w skalnej górze. < Tula, Meksyk. Piramida wyrzeźbiona częściowo w skalnej górze.

Piramidy w prekolumbijskiej Ameryce

1.     2.    3.

1. Bazaltowa piramida w Zaculeu, Gwatemala. 2004 r. Kolosalna rzeźba skalna, wykonana, ok. 2600–2500 p.n.e. Piramida ewidentnie została wyrzeźbiona w monolitycznej skale, a nie „zbudowana”. Uważa się, że piramida została „zbudowana” w V w. Creative Commons Autor: Fernando Reyes Palencia   2. Bazaltowa piramida w Zaculeu. 2006 r. Creative Commons Autor: Fernando Reyes Palencia   3. Piramida w Comalcalco, Meksyk. Wyrzeźbiona w litej, monolitycznej skale bazaltowej. Na zdjęciu widoczne są gładkie plastry litej skały, zalegające na powierzchni monumentu. Gdyby piramida została zbudowana, to tego rodzaju wielkie fragmenty litej skały nie mogłyby pojawić się na jej powierzchni. W okresie zniszczeń, gładzoną powierzchnię monumentu przerzeźbiano mozaiką imitującą cegły. Creative Commons Autor: Joel Gil   < Piramida w Comalcalco.

Tego rodzaju wyrzeźbienia w monolitycznych skałach były absolutnie niemożliwe do wykonania w prekolumbijskiej Ameryce,

gdzie nie znano żelaza. Dlatego musimy założyć, że epoka miękkich skał – rzeczywiście istniała.

1.   2.    3.    4.    5.

1. Piramida w San Andres, Salwador. 2007. Bazalt. Piramida wyrzeźbiona w skalnym wzniesieniu tylko z jednej strony. W pierwotnych wyrzeźbieniach gładzonych widoczne są (po lewej stronie zdjęcia) oszpecające piramidę przerzeźbienia imitujące kamienie. Creative Commons Autor: cracklow's faux toes   2. Piramida w San Andres, Salwador. Bazalt. Piramida ewidentnie została wyrzeźbiona w monolitycznej skale, a nie „zbudowana”, ok. 2600–2500 lat p.n.e. Creative Commons Autor: cracklow's faux toes   3. Bazaltowa piramida Tazumal, Salwador. Wyrzeźbiona w monolitycznej skale bazaltowej, ok. 2600–2400 p.n.e. Duże fragmenty piramidy zostały oszpecone rzeźbą imitującą kamienie. Tarasowe, zupełnie gładkie fragmenty powierzchni monumentu wyjątkowo dobrze dowodzą, że piramida nie jest budowlą, lecz rzeźbą skalną. Ludzie epoki miękkich skał nie potrzebowali ani żelaza, ani utwardzanej stali aby wyrzeźbić w monolitycznej skale bazaltowej, stosunkowo dużą piramidę. Po prostu skrobali i szlifowali skałę, kamiennym, miedzianym lub brązowym rylcem, z dziecinną łatwością. Uważa się, że piramida została „zbudowana” przez Majów ok. 900 r. n.e. Creative Commons Autor: jcwrenn   4. Piramida Tazumal. 2007. Creative Commons Autor: colinmac   5. Piramida Tazumal. Fragmenty piramidy zniszczone rzeźbą wypalaną, imitującą kamienie. Creative Commons Autor: Paul R. Alexander  

Niemal wszystkie monumenty neolityczne na świecie, pozostały wyrzeźbione tymi dwoma sposobami

– rzeźbą gładzoną i rzeźbą okresu zniszczeń. Charakter wyrzeźbień monumentów skalnych, widoczny na całym świecie,

jednoznacznie wskazuje na podobny czas, w którym musiały zostać wykonane.

Kamieniołomy, których nie ma

Największe piramidy zostały wyrzeźbione w Gizie, Sakkarze i Dahszur (znajdują się względnie blisko siebie, na przestrzeni ok. 30 km), ponieważ właśnie tam, na lewym brzegu pradoliny Nilu, były najwyższe wzniesienia, ostańce wapiennych skał. W tych ostańcach wyrzeźbiono piramidy. Gdyby piramidy w tych miejscach zostały wzniesione z bloków skalnych, to musiałyby pozostać po tak gigantycznej ilości pozyskanego materiału skalnego, zużytego do ich budowy, jakieś odpowiednio wielkie kamieniołomy – a tymczasem niczego podobnego nie znajdujemy. Kamieniołomy, znajdujące się po prawej stronie Nilu na wzniesieniu Mokattan (obecnie dzielnica Kairu), prawdopodobnie nie były kamieniołomami, z których pozyskiwano wapienne bloki na budowę piramid w Gizie, jak się obecnie przyjmuje. Poziome ślady gigantycznych wyskrobań w litej skale, w Mokattan, są bardzo podobne do poziomych śladów gigantycznych wyskrobań w Qurna (skała wapienna) i Gebel Silsilah East i Gebel Silsilah West znajdujących się ok. 50 km na północ od Asuanu (skała piaskowa). Stanowiska te również nie są kamieniołomami (jak się obecnie przyjmuje), lecz miejscami gigantycznych wyskrobań i wyrzeźbień w okresie gładzonym, ok. 2600–2500 p.n.e. Wyrzeźbienia te wykonano prawdopodobnie dla zabawy.

W kamieniołomach granitu w Asuanie mógł być pozyskiwany granit w czasach Starego Państwa, ale nie bloki skalne służące na budulec czegokolwiek. Kamieniołomy granitu (właściwie granodiorytu) w Mons Claudianus i kamieniołomy porfiru w Mons Porphyrites (porfirowa góra), które znajdują się na Pustyni Wschodniej w Egipcie, najprawdopodobniej nigdy nie były kamieniołomami, lecz miajscami, w których wykonano rozmaite wyrzeźbienia w litej skale, prawdopodobnie dla zabawy.

Setki większych i mniejszych piramid rozsianych jest w Meksyku, w Hondurasie, w Belize, Salwadorze i Gwatemali – kamieniołomów jednak, w całej prekolumbijskiej Ameryce – nie ma.

1.   2.

1. il. 26. Schemat wyłamywania bloków w kamieniołomach. Ślady całkowicie planowej eksploatacji znormalizowanych prostopadłościennych bloków średnio twardego wapienia napotykamy w Giza, pomiędzy piramidami Cheopsa i Chefrena. Poszczególne bloki rozdzielano, wykuwając miedzianymi nadzędziami prostopadłą do uwarstwienia skały sieć odpowiednio głębokich kanałów; następnie – wzdłuż naturalnego uwarstwienia ze znaczną dokładnością odrywano klinami blok od podłoża (il. 26).

Prof. dr hab. Jadwiga Lipińska i Wiesław Koziński, Cywilizacja miedzi i kamienia, PWN, Warszawa 1977, s. 56

Profesor Jadwiga Lipińska przedstawia tu schemat kamieniołomów, jakich nie ma w całym Egipcie.

Nigdzie, w starożytnym świecie, nie znajdujemy kamieniołomów, w których wyłamywanoby, pozyskiwano bloki skalne.

2. Piramida Chefrena po prawej stronie, po lewej – Piramida Cheopsa. Nie są to kamieniołomy, z których pozyskiwano rzekome bloki skalne na budowę piramidy, jak to opisuje powyżej prof. Jadwiga Lipińska, lecz systematyczna niwelacja terenu skalnego przerwana ok. 2500 lat p.n.e. Pryzmy widoczne na pierwszym planie ujawniają sposób, w jaki niwelowano teren. Podobne pryzmy skalne znajdują się w Ramesseum w Egipcie, Pisac w Peru, na Sycylii i wielu innych miejscach.  Creative Commons Autor: future15pic  

< Na zdjęciu widoczny jest inny rodzaj systematycznej, planowej niwelacji terenu skalnego. W tle Piramida Chefrena.